Ευρυτανία

Από τους Κορυσχάδες στη Λίμνη Κρεμαστών

Από την Ελβίρα Δρακάκη

Ευρυτανία δεν είναι μόνο το Καρπενήσι και το χιονοδρομικό κέντρο. Τα βουνά, τα ποτάμια και τα φαράγγια της υπήρξαν μάρτυρες της μακράς πορείας ανθρώπων και φύσης στη σπείρα του χρόνου. Εδώ, κάθε χωριό, κάθε πέτρα, κάθε μονοπάτι κρύβει από πίσω του μια ιστορία. Ανακαλύψτε τα μυστικά τους, ακολουθώντας τα μονοπάτια των ανταρτών και των σύγχρονων εξερευνητών από τους Κορυσχάδες και τη Μονή Προυσού, μέχρι τη Λίμνη Κρεμαστών και τη Βίνιανη. Η μυρωδιά του ξύλου που καίγεται στα τζάκια, της βρεγμένης γης, των ελάτων, το κελάρυσμα των νερών, το χιόνι, συνθέτουν ένα σκηνικό αποπλάνησης και σας καλούν να νιώσετε την απόκοσμη ομορφιά αυτού του ευλογημένου τόπου”.

Στους αντάρτικους Κορυσχάδες

Στο καφενείο των Κορυσχάδων, κάτω από τη φωτογραφία του Άρη Βελουχιώτη, οι συζητήσεις των θαμώνων για την πολιτική κατάσταση της χώρας δίνουν και παίρνουν, συντροφιά με το, απαραίτητο όταν πέφτει το κρύο, τσίπουρο.

Οι νέοι ξενώνες και τα αναπαλαιωμένα αρχοντικά έχουν αλλάξει την εικόνα του οικισμού, που απέχει 6 χλμ. από το Καρπενήσι και έχει κριθεί διατηρητέος, η αύρα του αντάρτικου, όμως, παραμένει, προσκαλώντας σας να γνωρίσετε μία, μέχρι πρόσφατα, άγνωστη πλευρά της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Στο παλιό δημοτικό σχολείο, σήμερα το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης των Κορυσχάδων, βρήκε στέγη το αρχηγείο του Α. Βελουχιώτη ενώ τον Μάιο του 1944 φιλοξενήθηκε η πρώτη συνέλευση του «Εθνικού Συμβουλίου» της Ελεύθερης Ελλάδας, που επικύρωσε το διορισμό της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (Π.Ε.Ε.Α., της λεγόμενης «κυβέρνησης του βουνού» ως κυβέρνησης της Ελλάδας, προκειμένου να οργανώσει καλύτερα την αντίσταση κατά των κατακτητών).

Εκτός από έγγραφα, αφίσες και αντίγραφα εφημερίδων, το μουσείο φιλοξενεί φωτογραφίες του «φωτογράφου της Αντίστασης», Σπύρου Μελετζή. Στα ασπρόμαυρα κάδρα του, οι αντάρτες συνεχίζουν το ταξίδι τους στο χρόνο, ενώ φαίνονται οι τοιχογραφίες με τους ήρωες του ’21 και τα συνθήματα, όπως «Θάνατος στο φασισμό», που υπάρχουν μέχρι σήμερα στους τοίχους του σχολείου.

Το κλειδί για το Μουσείο θα το πάρετε από το μαγαζί του Τάκη Χορμόβα, που πουλάει παραδοσιακά είδη, χυλοπίτες, γκλίτσες αλλά και κούπες με τον Βελουχιώτη.

Εκτός από το Μουσείο, επισκεφθείτε την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου στην πλατεία που στέκει εκεί από το 1865, τον απέναντι λόφο που ονομάζεται Παλαιόκαστρο, όπου υπάρχουν απομεινάρια αρχαίων τάφων και ίχνη ανεξερεύνητου φρουρίου, και νότια την τοποθεσία Κουμάσια, όπου βρίσκεται ένα μοναστήρι της Παναγίας, του 17ου αιώνα. Αν έχετε διάθεση για πεζοπορία, 1 χλμ. πριν τους Κορυσχάδες, θα βρείτε το σχετικά άγνωστο δάσος των Γοριανάδων, ακολουθώντας τον κεντρικό δρόμο του ομώνυμου χωριού.

Το πιο πολύτιμο βούτυρο

Στο δρόμο που τραβάει νότια από τους Κορυσχάδες, κατά μήκος του ποταμού Καρπενησιώτη, βρίσκονται μερικά από τα πιο γραφικά χωριά της Ευρυτανίας. Πρώτα συναντάτε το Βουτύρο, 7 χλμ. από το Καρπενήσι, έναν αμφιθεατρικά χτισμένο οικισμό, με σήμα κατατεθέν την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, τη μεγαλύτερη του νομού. Το χωριό, εκτός από φροντισμένους ξενώνες, διαθέτει Μουσείο Εκπαίδευσης, που στεγάζεται στο παλιό σχολείο και φιλοξενεί σχολικά αντικείμενα περασμένων δεκαετιών. Από εδώ ξεκινάει δρόμος που οδηγεί μέσα από ένα μαγευτικό ελατόδασος στο διπλανό χωριό Νόστιμο, όπου ξεχωρίζει ο παλιός νερόμυλος και το πέτρινο γεφύρι με την καμάρα.
Στο κοντινό Κλαυσί, που πήρε το όνομά του από το κλάμα των κατοίκων του για τις συνεχείς καταστροφές του τόπου τους, υπάρχει το μοναδικό μνημείο των παλαιοχριστιανικών χρόνων στην Ευρυτανία, ο ναός του Αγίου Λεωνίδη, που χρονολογείται τον 5ο-6ο αιώνα μ.Χ. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ναού, για την ακρίβεια των ερειπίων του, είναι το ψηφιδωτό δάπεδο, με χαμοκέντηση από ζωικές, φυτικές, θαλάσσιες και γεωμετρικές παραστάσεις.
Θα το βρείτε ακολουθώντας τη σχετική πινακίδα από τον κεντρικό δρόμο Καρπενησίου- Προυσού, μετά τις διασταυρώσεις για Βουτύρο και Κλαυσί, αφού ζητήσετε από τον παπα-Σπύρο στο Κλαυσί να σας ανοίξει και να σας ξεναγήσει.

Χωριά σε όλα τα μεγέθη

Σε απόσταση 14 χλμ. νότια του Καρπενησίου, βρίσκεται το κεφαλοχώρι της περιοχής, το Μεγάλο Χωριό. Αφήστε το αυτοκίνητό σας έξω από το χωριό και ακολουθήστε το μονοπάτι για τους πεζούς, με τον κρύο αέρα από την Καλιακούδα να σας συντροφεύει. Περπατήστε στα πλακόστρωτα σοκάκια με τα αρχοντικά σπίτια, ανάμεσα σε βελανιδιές, καρυδιές και τρεχούμενα νερά, φωτογραφίστε το ρολόι και δείτε στο κατάστημα της Ελένης Δασκαλάκη, τα χειροτεχνήματά της από οικολογικά και ανακυκλώσιμα υλικά.

Αν ακολουθήσετε τον ανηφορικό δρόμο, πριν την είσοδο του χωριού, θα βρεθείτε στο καταφύγιο του βουνού, αλλά και στη θέση Λακκώματα, στα 1.500 μ. υψόμετρο, όπου υπάρχει μνημείο για την ιστορική μάχη της Καλιακούδας που έγινε στις 28 Αυγούστου του 1823 και από όπου θα έχετε «πιάτο» τη Χελιδόνα και το Παλιό Μικρό Χωριό.Το Παλιό και το Νέο Μικρό Χωριό (13 και 10 χλμ. αντίστοιχα από το Καρπενήσι), μοιάζουν σαν δυο γειτονιές του ίδιου χωριού. Πολλά σπίτια του Μικρού Χωριού καταστράφηκαν στο σεισμό του 1963, ενώ όσα γλίτωσαν είναι καλοδιατηρημένα. Κάθε γωνιά του κρύβει και μια ιστορία: στην εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, σύμφωνα με την παράδοση, το 1823 προσευχήθηκε ο Μάρκος Μπότσαρης πριν ξεκινήσει για τη μάχη στο Κεφαλόβρυσο που του κόστισε τη ζωή, έξω από το χωριό ο Βελουχιώτης έστησε ενέδρα στους Ιταλούς, στη θέση Άνω Λογγοβές εκτέλεσαν οι Ιταλοί ως αντίποινα 13 ανθρώπους και σήμερα υπάρχει μνημείο.
Στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, παρατηρήστε ότι τους αριθμούς στο ρολόι έχουν αντικαταστήσει τα γράμματα του ονόματος της κόρης του δωρητή, Ελένης Σιδέρη, και στη συνέχεια καθίστε στον περίβολο και αγκαλιάστε με το βλέμμα σας την Καλιακούδα, τον Καρπενησιώτη και το Βελούχι. Για ρομαντικούς περιπάτους ακολουθήστε τη χειρόγραφη πινακίδα στην είσοδο του χωριού που σας οδηγεί σε μια μικρή λίμνη, ενώ για πέστροφες ιχθυοτροφείου και ζουμερά κρεατικά κατευθυνθείτε νοτιότερα στο χωριό Γάβρος, με τις ονομαστές ταβέρνες, κλασική στάση ανά τους αιώνες, αφού εδώ σταματούσαν μέχρι το ’70 οι προσκυνητές του Προυσού, προτού συνεχίσουν με μουλάρια ως το μοναστήρι.

Περπατώντας με την Παναγιά

Μετά το Γάβρο, με κατεύθυνση προς τη Μονή Προυσού, θα σας κοπεί η ανάσα, αφού ο δρόμος στη θέση Κλειδί, περνάει από ένα στενό πέρασμα μέσα από το βουνό, με τα αυτοκίνητα σχεδόν να ξύνουν το βράχο, ενώ λίγα μέτρα μετά, αν κοιτάξετε πάνω δεξιά στη βουνοπλαγιά θα δείτε το Τύπωμα, μια τρύπα στον ορεινό όγκο, που λέγεται ότι άνοιξε η Παναγία, στο δρόμο της για τη Μονή Προυσού. Παρακάτω, από την Καρίτσα, ξεκινάει το φαράγγι του Βόθωνα, που καταλήγει στον Καρπενησιώτη και είναι γεμάτο πλατάνια, λίμνες και καταρράκτες εξοπλισμένους με βύσματα για αναρρίχηση. Λίγο μετά την Καρίτσα, 20 χλμ. μετά το Καρπενήσι, θα δείτε 7 σημάδια από λευκό μάρμαρο στο βράχο, που ονομάζονται Πατήματα της Παναγίας και λέγεται ότι είναι τα ίχνη που άφησε η Παναγία πηγαίνοντας στον Προυσό. Αφήστε κι εσείς ένα κορδελάκι, κομποσκοίνι, εικόνα, ή ό,τι άλλο θέλετε στο εκκλησάκι που βρίσκεται εκεί και είναι γεμάτο από κάθε λογής αφιερώματα.

Ο δρόμος θα σας οδηγήσει εκεί που «σταμάτησε το περπάτημα» η Παναγία, στη Μονή Προυσού ή Παναγία Προυσιώτισσα, 30 περίπου χλμ. από το Καρπενήσι. Σε ένα σπήλαιο βρέθηκε η εικόνα της, που ταξίδεψε στην Ελλάδα από την Προύσα της Μικράς Ασίας. Εκεί χτίστηκε παρεκκλήσι, όπου φιλοξενείται σήμερα η θαυματουργή εικόνα, που αποδίδεται στον Ευαγγελιστή Λουκά και είναι επενδυμένη με ασημένιο κάλυμμα που λέγεται ότι δώρισε στη Μονή ο Γ. Καραϊσκάκης, αφού έμεινε εκεί 6 μήνες, αναρρώνοντας από τραυματισμό σε μάχη του 1823. Γύρω από το παρεκκλήσι, στο χείλος της χαράδρας του Προυσιώτη αναπτύχθηκε το Μοναστήρι που εξελίχθηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα προσκυνήματα της Στερεάς Ελλάδας.

Διαθέτει μουσείο που φιλοξενεί ανάμεσα σε ιερά κειμήλια, το σπαθί, το φέσι και την κουμπούρα του Καραϊσκάκη, ενώ το βλέμμα σας θα τραβήξει σίγουρα ο τετραώροφος πύργος που βρίσκεται στον απέναντι λόφο, μαζί με το ρολόι της Μονής και το κτίριο της Σχολής Ελληνικών Γραμμάτων, όπου δίδαξε ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Πάνω από τη Μονή σώζονται δύο πετρόχτιστοι πύργοι με πολεμίστρες, που ονομάζονται Πύργοι του Καραϊσκάκη.
Αν από τον Προυσό, συνεχίσετε προς Καστανιά και Τόρνο, θα δείτε μετά από 1,5 περίπου χιλιόμετρο, δίπλα σε μια στρατιωτική γέφυρα, την πινακίδα που σηματοδοτεί την αρχή του μονοπατιού για τη Μαύρη Σπηλιά, το κρησφύγετο των κατοίκων επί Τουρκοκρατίας και των ανταρτών, όπως μαρτυρά και το μισογκρεμισμένο οχυρωματικό κτίσμα στην είσοδό της. Η διαδρομή στο φαράγγι είναι σχετικά βατή, περνά μέσα από έλατα, πλατάνια και καταρράκτες και περιλαμβάνει και την πρώτη στην Ελλάδα Via Ferrata, αναρριχητικό δηλαδή μονοπάτι που περνάει δίπλα από καταρράκτες.

Σημαντικός, επίσης, λόγος για να συνεχίσετε μετά τον Προυσό, αντί να πάτε κατευθείαν προς τη Λίμνη Κρεμαστών είναι το Αλλαντοποιείο Στρεμμένου (τηλ.: +30 22370 80 810), το μόνο στην Ελλάδα που παράγει προσούτο! Βρίσκεται κοντά στην αρχή του μονοπατιού για τη Μεγάλη Σπηλιά και αξίζει να το επισκεφθείτε για να προμηθευτείτε εκτός από προσούτο, λότζα, κρασάτο χοιρομέρι, χοιρινό λουκάνικο με πράσο και άλλες λιχουδιές.

Στο δρόμο για τον (τεχνητό) παράδεισο

Πάρτε το δρόμο για τη Λίμνη, περνώντας από την Ανατολική και τη Δυτική Φραγκίστα, που απέχουν 41 και 44 χλμ. αντίστοιχα από το Καρπενήσι. Είναι χωριά ζωντανά, γνωστά για τους μύλους τους, ενώ οι λάτρεις των μονοπατιών θα βρουν πολλά στη γύρω περιοχή και θα κάνουν χάζι στο Φραγκιστόρεμα που κυλά ανάμεσά τους. Στην Ανατολική, περάστε από το μοναστήρι της Παναγίας του 17ου αιώνα και το νερόμυλο-νεροτριβείο, όπου φτιάχνεται καλαμποκάλευρο. Μετά από 11 χλμ., θα φτάσετε στην εντυπωσιακή Λίμνη των Κρεμαστών και τη γέφυρα της Επισκοπής, η οποία, σύμφωνα με σύγχρονο μύθο, αποτελεί τη μεγαλύτερη ευθεία του οδικού δικτύου του νομού, αφού απλώνεται σε 750 ολόκληρα μέτρα!

Φυσικό σύνορο ανάμεσα σε Ευρυτανία και Αιτωλοακαρνανία, η λίμνη των Κρεμαστών είναι η μεγαλύτερη τεχνητή λίμνη της Ελλάδας και δημιουργήθηκε το 1965, όταν κατασκευάστηκε ένα από τα μεγαλύτερα γεωφράγματα της Ευρώπης, των Κρεμαστών, που έσμιξε τα νερά των ποταμών Αγραφιώτη, Αχελώου, Ταυρωπού και Τρικεριώτη.
Είναι από τις λίγες περιπτώσεις που η ανθρώπινη παρέμβαση στη φύση είχε θετικό αποτέλεσμα, αφού η λίμνη, που είναι η καθαρότερη στην Ελλάδα, και οι όχθες της αποτελούν φιλόξενους «οικοδεσπότες» απειλούμενων και σπάνιων ειδών όπως η βίδρα, ο λύκος, ο χρυσαετός, η νανονυχτερίδα κ.ά.

Οι πτυχώσεις στα τοιχώματά της, αν και υποδεικνύουν μείωση της στάθμης της, δημιουργούν ιδανικό φωτογραφικό κάδρο και τα νερά της προσελκύουν κάθε χρόνο εκατοντάδες λάτρεις των εναλλακτικών σπορ, την ώρα που στο βυθό της αναπαύονται καλλιεργήσιμες εκτάσεις, πηγές, εκκλησίες, όπως της Επισκοπής, ηλικίας 1300 ετών περίπου αλλά και χωριά, που είτε βυθίστηκαν είτε καταστράφηκαν από τους σεισμούς που συνόδεψαν τη δημιουργία της.

Νικητής, ωστόσο, στη μάχη με τη λίμνη είναι το θρυλικό μονότοξο γεφύρι του Μανώλη, που στέκεται ακόμα, παρά το γεγονός ότι «εκτίσθη το 1659», όπως αναφέρει εντοιχισμένη επιγραφή. Βρίσκεται στην κοίτη του ποταμού Αγραφιώτη, μετά το χωριό Κρέντη (42 χλμ. από το Καρπενήσι) και ανά περιόδους βυθίζεται ολόκληρο. Κάθε φορά, όμως, που η στάθμη κατεβαίνει, το γεφύρι αναδύεται περήφανο που, αν και λαβωμένο, νίκησε για άλλη μια χρονιά τη δύναμη της λίμνης.

Τα καλύτερα μπαλκόνια στη Λίμνη

Την καλύτερη άποψη στη Λίμνη την έχουν τα ανερχόμενα τουριστικά, Φιδάκια. Κρέμονται στις δυτικές πλαγιές της Χελιδόνας, σε υψόμετρο 960 μ., πνιγμένα στα έλατα, και προσεγγίζονται μέσω ενός «φιδίσιου» δρόμου, 25 χλμ. από το Καρπενήσι. Για ειδυλλιακή θέα, αναζητήστε, επίσης, το πέτρινο… σαλονάκι στη θέση Τσαγκαράλωνα, 3 χλμ. μετά τα Φιδάκια.
Εναλλακτικά, κατευθυνθείτε προς Γρανίτσα-Βούλπη, βγαίνοντας από τη Δυτική Φραγκίστα, περάστε τον Αγραφιώτη και στρίψτε αριστερά προς Τριπόταμο. Κάτω από το χωριό βρίσκεται η Μονή Τατάρνας, γαντζωμένη στις πλαγιές μιας χερσονήσου μέσα στη λίμνη. Πρόκειται για νεότερη μονή, αφού η αρχική καταστράφηκε στους σεισμούς του 1963. Απέχει συνολικά 70 χλμ. από το Καρπενήσι, και η θέα από την αυλή της είναι πανέμορφη, ενώ απέναντι είναι και η ομώνυμη γέφυρα που ενώνει τις δύο όχθες της Λίμνης.

Tip 1

Μετρήστε την ταχύτητα του ήχου στην Τρύπα της Χρίσοβας, κοντά στο ομώνυμο χωριό (60 χλμ. από το Καρπενήσι). Πρόκειται για κάθετο, υπόγειο βάραθρο, του οποίου το βάθος δεν έχει μετρηθεί, σύμφωνα με τους ντόπιους, ενώ υπήρξε τόπος μαρτυρίου, τόσο επί Κατοχής όσο και στον Εμφύλιο.

Tip 2

Κάντε μια βόλτα στην κοιλάδα του Τρικεριώτη, και από το παραδοσιακό χωριό Ασπρόπυργος και το καφενείο του, για να δοκιμάσετε το τσίπουρο που παράγουν οι κάτοικοί του από μούρα και είναι ένα από τα δυνατότερα στη χώρα.

Tip 3

Περπατήστε στο χωριό-φάντασμα Βίνιανη, 33 χλμ. από το Καρπενήσι. Οι κάτοικοι το εγκατέλειψαν μετά το σεισμό του 1966, αφήνοντας πίσω τους ρούχα και πιατικά, που φαίνονται ακόμα μέσα στα ετοιμόρροπα σπίτια, και έχτισαν λίγο παρακάτω τη Νέα Βίνιανη. Από το δρόμο που ενώνει τα δυο χωριά ξεκινάει μικρό φαράγγι που καταλήγει στον Ταυρωπό και στο τοξωτό γεφύρι της Βίνιανης. Επισκεφθείτε το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, στο παλιό σχολείο, όπου τον Μάρτιο του 1944 συστάθηκε η «κυβέρνηση του βουνού». Τα κλειδιά του Μουσείου θα τα ζητήσετε από το καφενείο Η πλατεία στη Νέα Βίνιανη.

Μην ξεχάσετε

Αν επιστρέφοντας, θελήσετε να πάρετε μαζί σας αυθεντικά, παραδοσιακά προϊόντα του τόπου, αναζητήστε το μαγαζάκι του Γυναικείου Συνεταιρισμού Λαϊκής Τέχνης «Η Ευρυτανία» (τηλ.: +30 22370 21 026, 80 673) στο Καρπενήσι, πάνω από την πλατεία Μάρκου Μπότσαρη.

Οι δημιουργίες τους περιλαμβάνουν από ζυμαρικά, όπως χυλοπίτες και τραχανά, μέχρι σπιτικά λικέρ και γλυκά κουταλιού, και εσείς δεν θα ξέρετε τι να πρωτοδιαλέξετε.

Ο Συνεταιρισμός ιδρύθηκε το 1992, σήμερα αριθμεί 10 μέλη και είναι ιδιαίτερα δραστήριος αφού εκτός από το πρατήριο, συμμετέχει σε εκδηλώσεις και γιορτές στην περιοχή. Παράλληλα, το εργαστήριό του, στο 2ο χλμ. της εθνικής οδού Καρπενησίου-Λαμίας, είναι επισκέψιμο, για να μπορείτε να δείτε τις κυρίες του συλλόγου επί το έργον.

Σημειώστε, τέλος, ότι προϊόντα του Συνεταιρισμού θα βρείτε και σε άλλα χωριά της περιοχής, αλλά και σε επιλεγμένα καταστήματα της πρωτεύουσας.

Πηγή Κειμένου: Πάμε Ελλάδα

Καρπενήσι Διαμονή

Για εξαιρετικά οικονομική διαμονή στο Καρπενήσι και για τις προσφορές καταλυμάτων Ευρυτανίας κάντε κλικ εδώ.

css.php